Przygotuj się do badania – wskazówki dla Pacjentów

Badanie morfologii krwi najczęściej wykonuje się rano. Zaleca się, aby od ostatniego posiłku minęło około 8–12 godzin. Kolacja poprzedniego dnia powinna być lekkostrawna.

W dniu badania można wypić niewielką ilość wody (około jednej szklanki). Należy unikać kawy, mocnej herbaty oraz napojów energetycznych.

Co warto uwzględnić przed badaniem?

• Nie spożywać alkoholu na 2–3 dni przed planowanym pobraniem.
  
  
• Ograniczyć intensywny wysiłek fizyczny; po bardzo obciążającym treningu wskazana jest przerwa.
  
  
• Nie palić papierosów w godzinach poprzedzających badanie.
  
  
• Nie wprowadzać głodówek ani nadmiernie obfitych posiłków w dniach poprzedzających.
  
  
• Leki przyjmować zgodnie z zaleceniem lekarza; nie należy odstawiać ich samodzielnie.
  
  

Warto zgłosić się do punktu pobrań w godzinach porannych (zwykle między 7:00 a 10:00) i przed samym badaniem przez kilka–kilkanaście minut odpocząć w pozycji siedzącej.

Na wynik morfologii mogą mieć wpływ m.in. stres, odwodnienie oraz okres miesiączki – w razie potrzeby należy poinformować o tym personel medyczny.

Po pobraniu krwi

Miejsce wkłucia należy uciskać przez kilka minut, utrzymując rękę wyprostowaną, aby zmniejszyć ryzyko powstania krwiaka.

Jak przygotować się do badania poziomu glukozy?

Badanie stężenia glukozy we krwi wykonywane jest z próbki krwi żylnej. W większości przypadków oznaczenie przeprowadza się na czczo.

Przed badaniem:

• od ostatniego posiłku powinno upłynąć 8–12 godzin,
  
  
• badanie najlepiej wykonać w godzinach porannych,
  
  
• w dniu poprzedzającym należy unikać intensywnego wysiłku fizycznego,
  
  
• nie zaleca się spożywania alkoholu,
  
  
• nie należy samodzielnie odstawiać leków – w razie wątpliwości warto skonsultować się z lekarzem.
  
  

W okresie przygotowania do badania należy zachować zwyczajową dietę – nie wprowadzać głodówek ani znaczących zmian sposobu odżywiania.

Można wypić niewielką ilość wody.

Doustny test obciążenia glukozą (OGTT)

W przypadku testu obciążenia glukozą konieczne jest pozostanie w placówce przez około 2 godziny. Badanie obejmuje kilkukrotne pobranie krwi po spożyciu roztworu glukozy.

Z uwagi na czas trwania procedury badanie wykonywane jest wyłącznie w godzinach porannych. Termin wizyty powinien umożliwiać przeprowadzenie wszystkich etapów testu.

Jak przygotować się do lipidogramu?

Lipidogram to badanie oceniające stężenie cholesterolu całkowitego oraz jego frakcji (LDL, HDL) i trójglicerydów. Do badania pobierana jest próbka krwi żylnej.

Czy trzeba być na czczo?

W wielu przypadkach zaleca się wykonanie lipidogramu po 8–12 godzinach od ostatniego posiłku, szczególnie gdy równocześnie oznaczane są inne parametry wymagające bycia na czczo (np. glukoza).

W określonych sytuacjach badanie może zostać wykonane bez pozostawania na czczo – decyzję podejmuje lekarz, w zależności od celu badania (profilaktyka, kontrola leczenia, choroby współistniejące).

Jak przygotować się przed badaniem?

• Na 2–3 dni przed badaniem nie spożywać alkoholu.
  
  
• W dniu poprzedzającym unikać bardzo obfitych posiłków.
  
  
• Ograniczyć intensywny wysiłek fizyczny.
  
  
• W dniu badania można wypić niewielką ilość wody.
  
  
• Nie należy samodzielnie odstawiać leków – w razie wątpliwości konieczna jest konsultacja z lekarzem.
  
  

Przed pobraniem krwi warto przez kilka–kilkanaście minut odpocząć w pozycji siedzącej.

Jak przygotować się do prób wątrobowych?

(ALT, AST, ALP, GGTP, bilirubina)

Próby wątrobowe to badania wykonywane z próbki krwi żylnej. W większości przypadków nie wymagają szczególnego przygotowania, jednak kilka czynników może wpływać na wynik.

Czy trzeba być na czczo?

Oznaczenia ALT, AST, ALP i GGTP nie zawsze wymagają pozostawania na czczo.
Często jednak zaleca się wykonanie badania po 8–12 godzinach od ostatniego posiłku — zwłaszcza gdy równocześnie oznaczane są inne parametry (np. glukoza, lipidogram).

W dniu badania można wypić niewielką ilość wody.

Co może wpłynąć na wynik?

• Spożycie alkoholu (nawet kilka dni wcześniej) może podwyższyć aktywność enzymów wątrobowych.
  
  
• Intensywny wysiłek fizyczny w dniu poprzedzającym badanie może przejściowo zwiększyć wartości AST i ALT.
  
  
• Niektóre leki (np. przeciwbólowe, przeciwpadaczkowe, statyny, antybiotyki) mogą wpływać na wyniki – nie należy ich odstawiać samodzielnie; w razie wątpliwości warto skonsultować się z lekarzem.
  
  

W dniu badania:

• zaleca się zgłoszenie w godzinach porannych,
  
  
• przed pobraniem warto przez kilka minut odpocząć w pozycji siedzącej.
  
  

W przypadku badań kontrolnych należy postępować zgodnie z zaleceniami lekarza prowadzącego.

Jak przygotować się do badania TSH i hormonów tarczycy?

(TSH, FT3, FT4, przeciwciała tarczycowe)

Badania tarczycy wykonywane są z próbki krwi żylnej. W większości przypadków nie wymagają szczególnego przygotowania dietetycznego.

Czy trzeba być na czczo?

Badanie TSH, FT3 i FT4 nie wymaga pozostawania na czczo.
Jeśli jednak jednocześnie wykonywane są inne badania wymagające bycia na czczo (np. glukoza, lipidogram), należy zastosować się do zaleceń dotyczących tych badań.

W dniu badania można pić wodę.

Kiedy najlepiej wykonać badanie?

TSH podlega rytmowi dobowemu — jego najwyższe stężenie występuje zwykle w godzinach nocnych i nad ranem.
Dlatego badanie najczęściej wykonuje się w godzinach porannych, szczególnie w przypadku badań kontrolnych, aby zapewnić porównywalność wyników.

Leki i suplementy

• Leki zawierające lewotyroksynę (np. przy niedoczynności tarczycy) zazwyczaj przyjmuje się po pobraniu krwi, chyba że lekarz zaleci inaczej.
  
  
• Nie należy samodzielnie odstawiać leczenia przed badaniem.
  
  
• Suplementy zawierające biotynę mogą wpływać na wyniki niektórych oznaczeń immunochemicznych – warto poinformować personel o ich stosowaniu.
  
  

Co może wpłynąć na wynik?

• Ostre infekcje
  
  
• Silny stres
  
  
• Ciąża
  
  
• Zmiana dawki leków hormonalnych
  
  

W przypadku badań kontrolnych zaleca się wykonywanie ich o podobnej porze dnia.

Jak przygotować się do badania ferrytyny i żelaza?

Badania ferrytyny i żelaza wykonywane są z próbki krwi żylnej. Choć nie zawsze wymagają rygorystycznego przygotowania, zaleca się zachowanie kilku zasad, aby wynik był porównywalny i wiarygodny.

Czy trzeba być na czczo?

• Oznaczenie żelaza najlepiej wykonać na czczo, po 8–12 godzinach od ostatniego posiłku, ponieważ jego stężenie podlega wahaniom dobowym i może zmieniać się po jedzeniu.
  
  
• Ferrytyna nie wymaga bezwzględnie pozostawania na czczo, jednak często oznaczana jest razem z innymi parametrami, dlatego badanie wykonuje się rano, bez spożywania posiłku.
  
  

W dniu badania można wypić niewielką ilość wody.

Pora dnia

Stężenie żelaza jest najwyższe w godzinach porannych i może obniżać się w ciągu dnia. W przypadku badań kontrolnych zaleca się wykonywanie ich o podobnej porze.

Suplementy i leki

• Preparaty zawierające żelazo należy przyjąć po pobraniu krwi, chyba że lekarz zaleci inaczej.
  
  
• Nie należy samodzielnie przerywać leczenia bez konsultacji z lekarzem.
  
  

Co może wpłynąć na wynik?

• Ostre stany zapalne i infekcje (szczególnie w przypadku ferrytyny, która jest białkiem ostrej fazy),
  
  
• niedawna utrata krwi,
  
  
• intensywny wysiłek fizyczny,
  
  
• ciąża.
  
  

W razie wątpliwości dotyczących przyjmowanych leków lub suplementów warto poinformować personel przed pobraniem krwi.

Jak przygotować się do badania ogólnego moczu?

Badanie ogólne moczu wykonywane jest z próbki moczu oddanej do jałowego pojemnika.

Jak prawidłowo pobrać próbkę?

• Najlepiej pobrać pierwszą poranną próbkę moczu.
  
  
• Przed oddaniem moczu należy dokładnie umyć okolice intymne wodą (bez środków dezynfekujących).
  
  
• Do badania pobiera się środkowy strumień moczu (pierwszą porcję oddać do toalety, kolejną do pojemnika).
  
  
• Próbkę należy dostarczyć do punktu pobrań możliwie szybko — najlepiej w ciągu 2 godzin.
  
  

Czego unikać przed badaniem?

• Intensywnego wysiłku fizycznego w dniu poprzedzającym.
  
  
• Spożywania alkoholu.
  
  
• U kobiet — badania w trakcie miesiączki (jeśli to możliwe).
  
  

Niektóre leki mogą wpływać na wynik badania — w razie wątpliwości należy poinformować personel medyczny.

Jak przygotować się do badania kału?

Zakres przygotowania zależy od rodzaju badania (ogólne, pasożyty, krew utajona).

Badanie ogólne kału / badanie w kierunku pasożytów

• Próbkę należy pobrać do specjalnego pojemnika z łopatką.
  
  
• Materiał powinien pochodzić z różnych miejsc oddanego stolca.
  
  
• Próbkę należy dostarczyć do laboratorium możliwie szybko (zgodnie z zaleceniami punktu pobrań).
  
  
• Nie pobierać materiału z toalety z dodatkiem środków czyszczących.
  
  

W przypadku badania w kierunku pasożytów lekarz może zalecić pobranie kilku próbek w odstępach kilku dni.

Badanie kału na krew utajoną

Przygotowanie zależy od rodzaju testu:

• W przypadku nowoczesnych testów immunochemicznych (FIT) zazwyczaj nie jest wymagana dieta eliminacyjna.
  
  
• W przypadku starszych metod (gwajakowych) może być konieczne unikanie niektórych produktów (np. czerwonego mięsa) przed badaniem — zgodnie z zaleceniem lekarza lub laboratorium.
  
  

Nie należy wykonywać badania podczas aktywnego krwawienia z dróg rodnych ani w trakcie zaostrzenia hemoroidów bez konsultacji z lekarzem.